Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın haberine göre işverenler bu yükümlülüklerini, sahip olunan kreşlerden hizmet satın alabilmek ya da diğer işverenlerle ortak kreş açmak amacıyla de yerine getirebilirler. Kadınların yaşı ya da evli olup olmadıkları mühim değil. Çocuğunun annesi ölmüş ya da velayeti babaya verilmiş erkek çalışanlar da 150 şahıs hesabında öneme alınıyor. Çalışanların 0-6 yaşındaki çocuklarının bırakılması, bakımı ve çocuklarını emzirmeleri için, çalışma yerlerinden ayrı bir mekânda kreş açılması gerekiyor. Kreş işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlü. Birden çok işveren, ortaklaşa kreş açabilecekleri gibi, bu yükümlülüklerini, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler. Kreş açma yükümlülüğünün belirlenmesinde işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içersinde tespit edilen bütün işyerlerindeki kadın çalışanların toplam adedi öneme alınıyor. Mesela bir market zincirinin kentin değişik semtlerindeki mağazalarında çalışan toplam kadın adedi 150’yi aşıyorsa, kreş açma zorunluluğu meydana çıkıyor. İşverenlerin, 100-150 arasında kadın çalışan olan işyerlerinde ise çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre mesafede emzirme odası kurması zorunlu. Emzirme odalarından 0-1 yaşındaki, kreşlerden ise ilkokula kaydı yapılmayan 66 aylığa kadar çocuklar alınıyor. Emzirme odalarının ve kreşlerin hedefi dışında kullanılması yasak. Çalışanlar çocuklarını oda ve kreşlere işbaşı yapmadan evvel bırakıp, işin bitiminde alabilir. Oda ve kreşlerde çocukların gereksinimlerine göre lüzumlu besinler, kahvaltıları ve yemekleri verilmek zorunda. Çocuklara ayrıca, günde 250’şer gram süt ya da yoğurt verilmesi gerekiyor.
KREŞ DESTEĞİ SAĞLANIYOR
Gelir Vergisi Kanunu’nda, işverenlerce kadın çalışanlara kreş ve gündüz bakımevi hizmeti verilmek amacıyla sağlanan menfaatler gelir vergisinden muaf tutuluyor. İşveren direkt olarak kendisi kreş kurarsa, bütün gider vergiden muaf tutuluyor. İşverenlerce bu hizmetlerin direkt olarak verilmeyip, sahip olunan kreşlerden hizmet satın alınması halinde ise her bir çocuk amacıyla aylık olarak, brüt asgari ücretin yarısı seviyesine kadar harcamalar gelir vergisi matrahından düşülüyor. Buna göre, 2018 senesi amacıyla bin 15 liraya kadar olan kreş giderleri vergi matrahından indiriliyor. Bu durumda, en düşük yüzde 15 vergi dilimi üzerinden 152 lira tutarında vergi indirimi sağlanıyor. Daha evvel vergi matrahından indirilen tutar asgari ücretin yüzde 15’i (304 TL) düzeyinde bulunuyordu. Mayıs ayında çıkartılan bakanlar kurulu kararı ile bu miktar yüzde 50’ye (bin 15 TL) çıkartıldı.
İŞ AKDİNİ FESHETME HAKKI DOĞUYOR
Bir okurumuz, eşinin, 150’den çok kadın personelin varolduğu bir işyerinde çalıştığını fakat yazılı talebine karşın işverenin kreş açma ya da hizmet alma yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirtti. Okurumuz, bu halde eşinin iş akdini feshetmesi halinde kıdem tazminatı alıp alamayacağını sordu. Kreş yükümlülüğüne uymayan işverenlere nasıl bir yaptırım uygulanacağı, İş Sihhati ve Güvenliği Kanunu ile düzenleniyor. Buna göre, kreş açma ya da kreş hizmeti alma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere para cezası uygulanıyor. Ceza tutarı işçi sayısına ve işyerinin tehlike sınıfına göre aylık bin 545 lira ile 4 bin 635 lira arasında değişiyor. İşçinin hangi halde iş akdini haklı olarak feshedebileceği ise 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde düzenleniyor. Bu maddede kreş yükümlülüğü haklı fesih nedenleri arasında sayılmıyor. Ancak, “İşveren doğrulusunda işçinin ücreti yasa hükümleri ya da sözleşme şartlarına makul olarak hesap edilmez ya da ödenmezse”, işçiye iş akdini feshetme hakkı doğuyor. Kreş yardımı da bir anlamda, 0-6 yaş arasında çocuğu tespit edilen kadın çalışanlara verilen ücret niteliğinde. Gelir Vergisi Kanunu’nun konuyla alakalı 23. maddesi, hangi ücretlerde vergi istisnası uygulanacağını düzenliyor. Yasanın birinci fıkrasında, “Aşağıda yazılı ücretler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir” denilerek, istisna kapsamındaki ücretler sayılıyor. Gelir Vergisi Kanunu’nda ayrıca, kreş desteğinin işçiye nakit olarak ödenmesi halinde bunun ücret gibi vergilendirileceği de öngörülüyor. İşvereninden, yasanın öngördüğü kreş desteğini alamayan çalışanın ücretini eksik aldığı öneme alınırsa, işçi yönünden iş akdini haklı fesih nedeni doğar. Bu halde çalışan kıdem tazminatını alarak iş akdini sonlandırabilir.
